BlinfoTec |
Klik op skip tekst om meteen naar de links te gaan, of druk op 'x'.
Even voorstellen, de familie van Dale. Ze wonen in het spraak programma Fluent Dutch, en zijn naar zeggen het beste Nederlandse digitale sprekers koor. De familie bestaat uit Arthur, die getrouwd is met Diana. Ze hebben twee kinderen, Hans en Grietje. Verder logeert neef Johan er al een tijdje, met zijn huisdier 'muisje'. Al naar gelang jouw instellingen verzorgen zij de uitspraak van wat een screenreader aan tekst naar ze opstuurt. Dat doen ze, in vergelijking met hun Engels talige collega's 'wel aardig'. Ik weet hoe moeilijk het is om een swingende, flitsende spraakmachine te maken, dus niet boos worden, familie van Dale, al wacht ik graag op antwoord...
Om kennis te maken met de familie van Dale, kan je op demonstratie klikken.
Veel, en steeds meer, van wat men vandaag onder werken verstaat, heeft of krijgt te maken met computers, en communiceren met computers gaat via een toetsenbord, een muis en een beeldscherm. Het is duidelijk waar voor een VIP het probleem zit, het lezen van het beeldscherm. Dat probleem valt echter goed op te lossen door een programma voor te laten lezen wat er op het scherm staat. Zolang dat tekst is, lukt dat dan ook vrij makkelijk. Lastiger is het als die tekst wordt vervangen door symbolen, die eruit zien als kleine tekeningetjes.
Laat ik eens proberen om een onwetendheid uit de wereld te helpen. Het is leuk om het verschil tussen letters en plaatjes van letters te begrijpen, en heeft alles te maken met screenreaders.
Er bestaat zoiets als de ASCII tabel. Daarin zijn alle tekens op een schrijfmachine voorzien van een nummer. De kleine letter 'a' heeft bijvoorbeeldnummer 65, 'b' is 66 en ga zo maar door. Hoofdletter 'A' is 97, hoofdletter 'B' is 98. Als ik dus op de 'a' toets druk, wordt het nummer 65 naar de video kaart gestuurd, en die zet dan de letter 'a' op het scherm. Tenminste, zo ging dat onder DOS, maar ook in het Windows kladblok gebeurd dat nog. Nog een 'a', een 'p' en een spatie, en het woord 'aap' valt te lezen, bestaande uit drie nummers voor de letters en het nummer voor de spatie.
De screenreader heeft ook meegekeken, en in opdracht van de spatie, de drie letters als groepje naar het woordenboek gestuurd, om uit te laten zoeken of deze letters een woord vormen. Het woord 'aap' stond in de lijst, en wordt nu doorgestuurd naar Arthur, die snel z'n kauwgum uit z'n mond heeft gehaald. Toen we dus op de spatiebalk drukten, was hij precies op tijd klaar om het woord 'aap' uit te spreken.
Stel je nu eens voor, dat we met een viltstift het woord 'aap' op een stuk wit karton schilderen, en daar een foto van maken. Die foto slaan we met behulp van een grafisch programma op onze computer op. Vervolgens gebruiken we hetzelfde programma om die foto naar het beeldscherm te sturen. Een ziende ziet dan gewoon weer het woord 'aap' op het scherm staan. Maar een screenreader ziet nu heel wat anders, namelijk een groot aantal nummers, die aangeven wat voor lichte en donkere puntjes er op het scherm staan. Die nummers vertegenwoordigen geen letters, en dus krijgt Arthur geen post, en kan hij rustig doorkauwen. Het moge duidelijk zijn dat voor 'noot' en 'mies' hetzelfde geldt.
GUI staat voor 'Graphical User Interface', wat vrij vertaald 'plaatjes menu' betekent. Windows was het GUI antwoord van Microsoft, op het plaatjes menu van de Apple Macintosh computer. Alhoewel je onder DOS prachtige en kleurrijke menu's kon maken, gaf het volk de voorkeur aan een beeldscherm dat televisie achtige beelden vertoonde. De verheerlijking van Het kastje met de bewegende plaatjes heeft dus naast een hoop gezelligheid, ook DOS om zeep geholpen.
Er valt veel te zeggen voor een visueel aantrekkelijke presentatie, en de huidige techniek maakt dat steeds beter mogelijk. Ook is het een stuk makkelijker om op een plaatje te klikken met de muis, in plaats van het intikken van een complexe opdracht. Mede gezien de kwaliteit van ons huidige onderwijs stelsel, is het begrijpelijk, dat een prentenboek de voorkeur verdient boven een leesboek. Maar dezelfde ontwikkeling dreigde de groep visueel gehandicapten tot 'computer analfabeten' te maken. De GUI maakt de computer toegankelijker voor zienden, maar onbruikbaar voor VIP's. Immers, de DOS lettertjes waren makkelijk om te zetten in spraak, maar plaatjes zijn een heel ander verhaal.
Het is daarom verheugend vast te stellen, dat de laatste jaren verschillende programma makers er in geslaagd zijn de grafische Windows omgeving aan het praten te krijgen. De huidige software kijkt niet alleen naar wat er naar het scherm wordt gestuurd, maar ook naar wat een programma ons probeert duidelijk te maken, voordat die informatie naar het scherm gestuurd wordt. Een goed voorbeeld is hoe het programma JAWS met het Wereld Wijde Web omgaat. Door naar de aangeboden code te kijken in plaats van naar het beeldscherm, 'hoort' een VIP soms meer, dan een ziende te lezen krijgt. HAL blinkt weer uit in hoe het programma menu balken ontrafelt en toegankelijk maakt.
Wel zul je merken, dat een screenreader met het ene programma meer moeite heeft dan met het andere. Veel hangt af van hoe 'goed' een programma geschreven is, en hoezeer de programeur zich heeft gehouden aan algemene programmeer regels. Plaatjes, ook al vertellen ze dan ook duizend woorden, blijven ontoegankelijk, behalve als ze op een website staan waarvan de webmaster de moeite heeft genomen om omschrijvingen in de code op te nemen. Ook is de ene screenreader de andere niet. Het beste kan je ze met elkaar vergelijken, door ze los te laten op Internet Explorer en MS Weurd. Hoe de keus ook uitvalt, door de beschikbare software ligt de wereld ook weer aan de voeten van de visueel gehandicapte.